Purpura na językach

 

Purpurę, z jej bogatym i pulsującym różnorodnością „życiem wewnętrznym”, nazywano w przeszłości przeróżnie. Zależało to od rynku farbierskiego – surowców i technik pozyskiwania koloru, „dworów”, trendsetterów. Ci ostatni nie są wymysłem ostatnich dekad, zawsze byli obecni w rozsiewaniu nowinek – myślą, mową, pismem, malunkami, muzyką, obnoszeniem…

Ze względu na „opalizującą naturę” purpury nigdy nie było zgody co do jej jakości kolorystycznych. 

Kiedy purpurę podbarwiasz fioletem 

Domyślnie przyjmowano, że purpura jest mieszanką czerwieni i niebieskiego, ale przeciągano ją często albo w stronę szkarłatu albo fioletu. Polacy, zwłaszcza w XIX i w pierwszej połowie XX wieku, w purpurze skłonni byli widzieć więcej szkarłatu, niż niebieskiego, a czasami tylko szkarłat (!).

Wydaje się, że świetnym dowodem na polskie patrzenie na purpurę jak na szkarłat są dziewiętnastowieczne słowniki języka polskiego, w tym Słownik języka polskiego Lindego (1807-1814). W nim znajduje się hasło: „purpurzyć/purpuryzować", co znaczy przyozdabiać purpurą. 

W XIX wieku zapomniano o staropolskim znaczeniu słowa „purpura”. Zapomniano, że kiedyś używano tego terminu dla nazywania „fiołkowej tkaniny”, ale też - koloru nowego, lśniącego, robiącego wrażenie. Purpurą nazywano w staropolszczyźnie także niezapominajki! Pewnie w myśl tego przekonania, że purpurowy to także nadzwyczajnie piękny.  

Jeśli więc widzisz purpurę „na czerwono” masz w sobie dziewiętnastowieczną polszczyznę, czy chcesz czy nie. 

Purpurowo-fioletowa para

Nic więc dziwnego, że wobec „połyskliwej natury” purpurowego polscy autorzy tłumaczyli wielokrotnie na łamach prasy fachowej i popularnej jej „istotę”. W 1981 roku Andrzej Samek pisał: 

„ Kolor purpury był jedną z zagadek starożytności, którą rozszyfrowano dopiero w XIX wieku. Wykazano bowiem, że dawni pisarze i poeci pod słowem „purpureus” wcale nie mieli na myśli ściśle określonego koloru. W zależności od używanych do barwienia gatunków ślimaków i samego procesu można było bowiem uzyskać całą gamę barw. Czynnikiem decydującym było bowiem słońce, wpływ miała także koncentracja barwnika. Jak pisał grecki sofista Filostrat Flawiusz (IIIw.n. e.)>>ze słońca pobierała purpura tyryjska swą piękność<<. 

Zanurzone w barwniku tkaniny wystawione na działanie promieni słonecznych zmieniały szybko kolor […]. Dlatego purpura miała różne nazwy –  hyacinthina, amethystina, violacea, a także koloru krwi: blatta i oxyblatta. 

Znacznie wcześniej Asyryjczycy odróżniali dwa rodzaje purpury o odrębnych nazwach w piśmie klinowym: purpurę czerwoną – „ar-ga-man-ru” i fioletową – „ta-kil-tu”

A. Samek, Cesarska purpura”. „Przekrój”1981/08, nr 1872

W języku łacińskim słowo „purpura” tłumaczy się jako fiolet, a „purpuritas”  jako fioletowość. Francuzi do dzisiejszego dnia mawiają, że istnieje fiolet i fiolet. Jeden z nich to właśnie purpura. Jego rozbieloną wersję nazywano w Paryżu lat 50. i 70. XIX wieku „mauve”, czyli malwowym, uważanym za kolor wdów i wdówek. 

Tak na marginesie: zdolność do rozróżniana kolorów, idzie z rozwojem języka! 

Imperial Violet(s)

Purpura i „mauve” były ulubionym kolorem cesarzowej Eugenii  – ekstrawaganckiej żony Napoleona III. To ona wraz z angielską królową Wiktorią (chyba się lubiły?) barwiły świat współczesnych elegantek na purpurowo, malwowo, lawendowo, fiołkowo, dla mniej wyrobionych kolorystycznie – po prostu na fioletowo… Czasami wydaje mi się, że drobiny tamtych dziewiętnastowiecznych fioletów rozsiewa dzisiejszy marketing, gdy krzyczy: Imperial Violet(s). 

Purpura i fiolety w rozkwicie

Wraz z rozwojem chemicznych technologii pozyskiwania purpury, zdobywała ona coraz więcej przestrzeni, podbijała rynek sztuki, mościła się w kulturze, a nawet – w kontrkulturze. 

Wpierw purpurę i jej „fioletową rodzinę” wzięli pod opiekę prerafaelici  i „secessjoniśći”. Pamiętacie Fioletową pończochę Zapolskiej?.

Później dopieszczali ją:

• artyści plastycy wielu nurtów  (impresjoniści, fowiści, color field painting, abstrakcjoniści)  
• pisarze i poeci (literatura feministyczna, kryminał, fantastyka)
• krytyka literacka (purple prose, syndrom fioletowej prozy, purple patch))
• haute couture i domy mody (Schiap, czyli Elsa Schiaparreli i jej naśladowcy) 

Cap with Morning Glories - Rijksmuseum, Netherlands - Public Domain.

• muzycy (zwłaszcza lata 60., 70., 80., 90., którzy do języka i wyobraźni przyszpilili takie zwroty, jak „purple haze”, Purple Deep, „purple rain”, purple pop )

• sufrażyzm i feminizm ( „purplewashing”, szerzej pisałam o tym tutaj: Purplewashing)
• social media (zwłaszcza Pintrest!)

https://pl.pinterest.com/

• ośrodki komunikacji przez kolor ( Pantone i promocja kolorów (radiant orchid (2014), ultra violet( 2018), Very Peri ( 2022)
• marketing (Seth Godin, Purple Cow: Transform Yout Business by Being Remarkable, czyli Godin, Fioletowa krowa. Zmień się i bądź rozpoznawalny. Wyd. OnePress 2005. )

Purpura na językach 

Ciąg dalszy nastąpi...

Teraz czas na Ciebie.

Blogowanie to gra zespołowa. 

* Zostaw komentarz. Dla Ciebie to chwila, dla mnie ważna wskazówka.
** Jeśli Ci się podobało, prześlij ten wpis dalej. Sprawisz, że moja praca przyda się kolejnym osobom.
***Polub  Content i Marketing  na Facebooku.